تنها بوده است . به اين معنا كه حضرت افزون بر گردآورى قرآنى كه ترتيب آن مشخص بوده ، دست به تفسيرى زده است كه با ترتيب نزول سوره‌ها وفق داشته است ، و آن چه كه گفته مىشود از دسترس دور شده ، كتابى خاص با تفسير بوده است و نه مصحف و قرآن تنها . اما اين اخبار ، همان طورى كه در آغاز بحث اشاره كرديم تنها از بعد معانى و منظر محتوايى مورد مداقّه قرار مىگيرد و مباحث رجالى و سندى و كاوش‌هاى اسنادى اين روايات از جهت صحت و سقم مورد نظر نيست ، زيرا همهء اين روايات كه عمدتا مرحوم مجلسى آن‌ها را از كتاب احتجاج طبرسى و كتاب سليم بن قيس هلالى و احيانا كتاب منسوب به على بن ابراهيم قمى نقل مىكند ، همچنين روايات جمع قرآن در عهد خلفا كه بخارى و مسلم و ترمذى و برخى از محدثين عامه نقل مىكنند ، مورد نقد و اشكال‌هاى فراوان است ، اما در هر صورت پاسخ ما از اين بعد نمىتواند باشد و به دلايلى وارد اين بحث نمىشويم . بنابراين تنها با توجه به متن مجموع اين روايات جواب اشكال داده مىشود و اخبار مورد بررسى قرار مىگيرد ، بدين جهت پاسخ ما به اين شبهه با توجه به نكات زير است : 1 - بنابر آن چه در كتاب‌هاى حديثى و تاريخى آمده ، گاه گفته شده على ( ع ) در مدت سه يا هفت روز پس از وفات پيامبر كار گردآورى قرآن را انجام داده ، و گاه گفته مىشود حدود شش ماه پس از وفات پيامبر براى گردآورى قرآن نشست . « 1 » كدام يك از اين دو نقل درست است ؟ گرچه دربارهء نقل اول تنها

--> ( 1 ) شهر آشوب ، مناقب آل ابى طالب ، ج 2 ؛ ابطحى ، جامع الاخبار و الآثار ، ج 1 / 52 ؛ فهرست ابن نديم / 15 از چاپ تجدد ؛ طريحى ، مجمع البحرين ، ج 4 / 316 ؛ عاملى ، جعفر مرتضى ، حقائق هامة / 156 به نقل از مصنف ابن ابى شيبة ، ج 1 / 545 ؛ اعيان الشيعة ، ج 1 / 89 ؛ الاوائل العسكرى ، ج 1 / 214 و منابع ديگر .